Lotz of Music

'Sojourners Truth'

Vrijdag 28 augustus 2020

Beauforthuis Austerlitz-Zeist


tekst: Storm Bakker

beeld: ProgJazz


We verzamelden ons op 28 augustus bij het sfeervolle Beauforthuis in Austerlitz-Zeist, voor een concert genaamd 'Sojourners Truth' van Mark Alban Lotz. De van origine Duitse fluitist/componist is al geruime tijd een vertrouwd gezicht in de Nederlandse jazz en wereldmuziek en hij lijkt in 2020 qua activiteiten ontketend. Als altijd zijn zijn projecten progressief en geëngageerd. Deze keer had hij het concert opgehangen aan het thema ‘vrouwelijke activisten’, sterke frauen als Aletta Jacobs en Sejourner Truth. Als ensemble presenteerde hij naast zichzelf, Tineke Postma (altsax, sopraansax), Sun-Mi Hong (drums) en Frans van der Hoeven (bas, electronica), een quartet dat hij aankondigde als “Vier jazzgeneraties, gendergebalanceerd!”

Kapstok

"The artistic concept goes further than a concert," was een andere uitroep in de portfolio voorafgaande aan het concert. "Within the performance the essence of the female activist is central. The music reflects the emotional content of the activist and transport it into the ‘now’. (...) The lives of these activists cover a period of time from the 19th to the 21st century with a variety of nationalities and backgrounds. This is an extremely fascinating and inspiring play round for this project." Tja, met alle respect voor wat genoemde sterke vrouwen hebben gedaan en voor elkaar gekregen, en met alle respect voor de aanpak van Lotz om zulke mooie spelers bijeen te brengen, dergelijke politiek correcte thematiek lijkt op de eerste plaats een kapstok om het concert aan op te hangen en het project subsidiabel te maken. Goede muziek an sich is kennelijk geen reden genoeg om een concert te organiseren.

Craquelee

We troffen Lotz voorafgaand even aan de bar, en hij beloofde desgevraagd om tekst en uitleg te verschaffen over het hoe en waarom van de ode aan activistische vrouwen. Inderdaad, dat beoogde hij aan het begin van het concert maar de introductie, die goeddeels onverstaanbaar was, leek een ondraaglijke eeuwigheid te duren. We hadden medelijden met de musici, wier concentratie ondanks kranig, innerlijk verzet zichtbaar craqueleerde. Het was veel beter geweest, als Lotz de verhalen had opgedeeld in pakkende verhalen voorafgaand aan elk van de zes ten gehore gebrachte composities. Zo zou ook het verband tussen de muziek en de personages veel coherenter zijn.

Sojourner Truth

Al met al kwamen we over de genoemde vrouwen bitter weinig te weten en bleef ook de reden om het concert aan hen te wijden onderbelicht. Er zijn heus veel interessante feiten en anekdotes over hen op te dissen. Zo had hij kunnen vertellen dat Sojourner Truth eigenlijk Isabelle Baumfree heette en hoe zij zich vrijvocht in 1826 en vervolgens aansloot bij Quakers en Abolitionisten. Hoe zij tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog Afro-Amerikaanse soldaten ronselde voor het yankee-leger van Abraham Lincoln. En dat haar fameuze redevoering uit 1851, bekend geworden als ‘Aint I A Woman?’ gedurende die oorlog door een zekere Frances Dana Barker Gage werd omgezet in het dialect van de zuidelijke slaven, om minder beschaafd en intellectueel over te komen.

Aletta Henriëtte Jacobs

Zo had hij kunnen vertellen dat Aletta Henriëtte Jacobs, afkomstig uit een vooraanstaande joodse familie uit Sappemeer, een brief schreef aan Thorbecke om tot de Universiteit te worden toegelaten. De liberale politicus stemde vanaf zijn sterfbed in met haar verzoek. Zij was overigens niet de eerste vrouw die studeerde aan de Universiteit. Dat was in 1636 al de Duits-Nederlandse geleerde Anna Maria van Schurman geweest. Of dat Jacobs in Engeland werd voorgesteld aan Anne Besant, de opvolger van Madame Blavatsky bij de Theosofische Vereniging. Of dat het Jacobs was die als Amsterdamse arts het pessarium als voorbehoedmiddel introduceerde en een neo-Malthusiaanse activist werd op het gebied van geboortebeperking.

Eye of the Beholder

Van de andere bezongen activistische vrouwen konden we de naam helaas niet goed verstaan, maar het zullen vier van de op Lotz’ website genoemde vrouwen zijn: Marzia Ibrahimi, Isabel Cabanillas, Funmilayo Ransome Kuti, Elizabeth Cady Stanton, Maryam Al-Khawaja en Viji Penkoottu. Ook het Zweedse schoolmeisje Greta Thunberg is in het rijtje opgenomen, evenals die andere GreenDeal-pleitbezorger Alexandria Ocasio-Cortez, en haar Somalisch-Amerikaanse congresgenoot Ilhan Omar, beiden vooral bekend van the squad op de linkervleugel van de democratische partij, rivalen van president Trump. Wat in de ogen van de één een edele rebel is, is in de ogen van de ander een terrorist of een haatzaaier. Moslim Omar deed in 2019 nog haar excuses voor de jodenhaat in haar tweets “stokin anti-Semitic tropes about Jews and money...” Dat is dus een kwestie van wat men noemt 'the Eye of the Beholder'. Zo prijkt ook de communistische schrijfster Angela Davis, een vriendin van de oostduitse staatsraadvoorzitter Erich Honecker (verantwoordelijk voor het Schießbefehl aan de grenzen van de DDR), op het lijstje van Lotz.

Lui

Enfin, dan eindelijk de muziek, waarvoor de liefhebber in feite naar het Beauforthuis was gekomen. Er werden zes stukken ten gehore gebracht, allemaal van de hand van Lotz, die zelf zegt een “luie componist” te zijn. Wat hij daarmee bedoelt, als we het goed begrijpen, is enerzijds het feit dat hij pas twee weken van tevoren aan de klus begonnen was en anderzijds, dat hij iets bedenkt maar nooit helemaal afmaakt en dichttimmert. Daarmee laat hij veel ruimte aan de uiteindelijke uitvoerende musici, die stuk voor stuk fantastische improvisatoren zijn. Met name het duo Frans van der Hoeven en Sun-Mi Hong valt wat dat bereft op door fantasie, inzicht en instrumentale beheersing, de vaardigheid om elk toegeworpen ideetje uit te bouwen tot een weelderig klankenlandschap. Voor de virtuoze Postma en Lotz een gespreid bedje om in te stappen met dan weer lyrisch melodieuze, dan weer spannend gealtereerde solo’s. Van der Hoeven gaf na afloop toe dat het fijn spelen is met het Koreaanse talent, "met name als de muziek lekker vrij is en zij haar ding kan doen." Andersom was dat ook het geval, aldus de aimabele Sun, die en passant liet weten dat zij vanwege een dreigend vertrek van haar pianist Young-Woo Lee inmiddels ook componeert voor een pianoloos ensemble.

Tongue-in-cheek

Lotz' methode kwam in bijna alle gevallen neer op een vernuftige ritmiek, opgezet door Van der Hoeven, dan vergezeld door Hong met vrije percussie, uiteindelijk afgetopt door bondige, tweestemmige of unisono thematiek. Zo was het eerste stuk (Isabella? een vernuftige 11 delige maatsoort), zo was het tweede stuk (een langzaame groove met mallets), en ook het derde stuk (Alexandra? dat uitmondde in een snelle walking bass met ringtingeling drums. De momenten dat Postma als altist een duet aanging met Van der Hoeven, deden herinneren aan de tijd dat zij samen de podia beklommen. Postma is nog steeds een bijna ongrijpbaar fenomeen. Ze speelt soms droogkloterig en tongue-in-cheek, maar lijkt even later ernstig, nostalgisch, ronduit bedroefd. Hun samenspel inspireerde drummer Hong om lekker agressief te reageren, bijvoorbeeld door met de hand gedempte bekkenslagen.

Bansuri

Het vierde stuk was in zijn geheel gebaseerd op een 5/4 sequencer patroon op de contrabas, waarover Mark Alban Lotz kon uitpakken met zijn geliefde Bansuri fluit. Dat doet hij heel mooi. Lange draden van bedwelmende klanken, vermoedelijk opgedragen aan de Indiase Viji Penkoottu. Dat de meeste stukken een 5-kwarts waren zal met de hitte te maken hebben gehad, grapte Lotz. En ook grijnsde hij, dat Frans tijdens de repetitie al die effecten niet had gebruikt, dus dat het allemaal een live verrassing was. De effecten en loops van Van der Hoeven waren een volwaardige bijdrage aan het geheel, soms bijna alsof er een vijfde speler meedeed. Enige nadeel was soms, dat hij zijn rechterhand aan de elektronica moest opofferen, zodat er meer dan eens geen contrabas klonk op de eerste tel.

Cachet

Het geluid van het quartet was prachtig en goed in balans, al lieten de artificieel intelligente knallen uit de laptop van de bassist het voormalige kerkje soms op de grondvesten daveren. We bespeurden dat de kersverse stukken slechts een enkele keer gerepeteerd waren, maar een kniesoor die daarom maalt. Juist de momenten dat de unisono lijnen niet helemaal strak samen waren, bijvoorbeeld omdat een nummer gewoon te snel was ingezet - zoals het duizelingwekkende laatste stuk (Aletta), gaven het geheel juist een fris cachet. Het publiek werd als het ware meegenomen op een expeditie door het materiaal, die tegelijk door de componist en zijn kompanen zelf ondernomen werd. Benieuwd hoe ver het viertal 23 oktober staat, wanneer het programma wederom in Zeist wordt gespeeld, dan in de Peppel.


[PJ_©STAB]


.



poster van Lotz of Music

Borïk, Sun and plague doctor Bird Beak.

photo by Vinnie Babarino